ایام اربعین حسینی، فصل شکوه حضور عاشقانه میلیونها زائر از سراسر جهان در مسیر زیارت حضرت اباعبداللهالحسین(ع) است؛ رخدادی که فراتر از یک مناسک دینی، نمادی از همبستگی، هویت مشترک و ظرفیت عظیم امت اسلامی به شمار میآید. در این روزها، میلیونها دل از اقصی نقاط عالم در یک مسیر واحد، با یک ندا و با یک آرمان گرد هم آمدند و بار دیگر جلوهای بیبدیل از عشق، ایمان و وحدت امت اسلامی را به نمایش گذاشتند.
در همین زمینه، در گفتوگویی با حجتالاسلام والمسلمین دکتر سیدعباس موسوی، مدرس و دبیر حلقه اجتهادی فقه تعلیم و تربیت در مدرسه عالی فقاهت عالم آلمحمد(ع) به ابعاد مختلف مانور همافزایی امت اسلامی در پرتو راهبردهای رهبر شهید ملت ایران پرداختهایم. این گفتوگو میکوشد نشان دهد چگونه اربعین میتواند به عرصهای برای تقویت پیوندهای فرهنگی، اجتماعی و تمدنی میان ملتهای مسلمان تبدیل شود و چه نقشی در بازتعریف ظرفیتهای امت اسلامی در جهان معاصر ایفا میکند. مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید.
از مناسک فردی تا ریاضت جهادی؛ تمرین استقامت پیشدستانه
در نظریههای نوین جامعهشناسی بحران، قدرت یک ملت دیگر صرفاً با تعداد موشک یا تولید ناخالص داخلی سنجیده نمیشود، بلکه به ظرفیت همسازی جمعی و تابآوری مبتنیبر آیین بازتعریف شده است. آنچه امروز در مسیر نجف تا کربلا جاری است، فراتر از یک مناسک عبادی کهن، عظیمترین تمرین میدانی برای زیستن در آستانه یک جنگ تمدنی تمامعیار است. در روزگاری که غزه نماد مظلومیت امت است و جبهه مقاومت در خطمقدم رویارویی با استکبار جهانی قرار دارد، تأمل در کارکردهای دوگانه اقتدار رزمایشی و معنویت توکلی این راهپیمایی، از ضرورت حیاتی برخوردار است. وقتی از آمادگی رزمی سخن میگوییم، اغلب به کالبدشکافی تسلیحات سخت میپردازیم، اما غافل از اینکه نخستین میدان نبرد، میدان اراده است. پیادهروی اربعین با مؤلفههایی چون تحمل گرمای طاقتفرسا، گرسنگی اختیاری، نظم راهپیمایی شبانهروزی و مواسات بیچشمداشت در موکبها، دقیقاً همان دورههای فشرده تابآوری را برای یک امت بازتولید میکند. حسینبنعلی(ع) در لحظات اوج گرفتاری کربلا، یارانش را به صبراً بنیالکرام فراخواند؛ این صبر، هرگز به معنای انفعال نیست، بلکه تمرین استقامت پیشدستانه در برابر توفان سختترین معادلات سیاسی و نظامی جهان معاصر است.
شکست پروژه تحریف؛ رسانهای به وسعت میلیونها قدم
در نظریه جنگ شناختی، دشمن با انباشت دروغ و مهندسی روایت، سعی در القای انزوا و شکاف در جبهه حق دارد، اما سیل خروشان بیش از ۲۱میلیون زائر از ۸۰ کشور جهان که براساس آمار رسمی اعلامشده از سوی عتبه مقدس عباسی در اربعین ۱۴۰۴ به ثبت رسیده، بینیاز از فیلترشکنهای رسانهای، تصاویر انسجام و عبودیت را به جهان مخابره میکند. رهبر شهید انقلاب اسلامی درباره این پدیده فرمودهاند: «حادثه اربعین... یک پدیده معجزهگون و معجزهآسا است» (۲۶/۶/۱۴۰۱). این حضور غیرقابل انکار، سند زندهای بر تداوم خط ولایت است که با عرق جبین و پای تاولزده به نگارش درآمده و وحدت میدانی شیعه و سنی را به نظاره جهانیان میگذارد.
بسترسازی نظم نوین امت
ابنخلدون، نظریهپرداز بزرگ تاریخ، عصبیت را موتور حرکت تمدنها میدانست. در معنای لغوی، عصبیت عبارت است از طرفداری و هواخواهی یا دشمنی شدید نسبت به شخص، گروه یا امری. اربعین، این عصبیت کلاسیک را دگرگون و بر محور امت واحد استوار کرده است. براساس آمار رسمی، در اربعین ۱۴۰۴ بیش از ۳میلیون زائر ایرانی، همپای دیگر ملیتها، در این همایش عظیم شرکت داشتند. موکبهای بینراهی، درواقع سنگرهای پشتیبانی جنگی آینده هستند که تمرین قیام لله را از حالت شعاری به یک مدل اجرایی عینی بدل کردهاند.
فرهنگ شهادت در عمیقترین لایههای خود، نه یک هیجان زودگذر، بلکه عقلانیت انتخاب آگاهانه است؛ همانگونه که در فراز معروف زیارت اربعین میخوانیم که امام حسین(ع) «بَذَلَ مُهْجَتَهُ فیک لیَسْتَنْقذَ عبَادَک منَ الْجَهَالَه وَ حَیْرَه الضَّلَالَه» (جان خود را فدا کرد تا بندگانت را از جهالت و سرگردانی گمراهی نجات دهد). رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز امام حسین(ع) را مظهر بصیرت و استقامت معرفی کرده و فرمودهاند: «اگر استقامت کردید، قله را فتح خواهید کرد» (بیانات در پایان مراسم عزاداری اربعین حسینی؛ ۱۵/۶/۱۴۰۲). آنچه این شور میلیونی را به استقامت جنگی ماندگار بدل میکند، بازخوانی روزانه پیام هیهاتمنَّا الذلَّة در بستر جامعه امروز است.
رژه اقتدار نرم؛ جلوهای از ایمان عملی در میدان تهدید
در علم استراتژی، بزرگترین عامل بازدارندگی، اراده ملی یکپارچه و نمایش عینی آن است. امام شهید انقلاب اسلامی با اشاره به این موضوع، صراحتاً اعلام کردهاند رسانههای غربی از انعکاس راهپیمایی اربعین میترسند؛ چراکه این سد عظیم انسانی، هیمنه پوشالی دشمن را چنان در هم میشکند که هیچ تحلیلی در اتاقهای فکر غرب، توانایی انکار آن را ندارد.
در شرایطی که سایه جنگ و تهدیدات امنیتی بر منطقه سنگینی میکند، زائران اربعین همچنان با شوقی وصفناپذیر در این مسیر قدم میگذارند. این رفتار، از منظر روانشناسی دین، مصداق بارز امنیت معنوی توکلی است؛ جایی که مؤمن، خطرات مادی را با حس حضور الهی پاسخ میدهد. زائری که با پای پیاده و دلی آکنده از توکل، از میان گردنههای امنیتی عبور میکند، درواقع شجاعت ایمانی را به نمایش میگذارد؛ شجاعتی که ریشه در باور عمیق به نصرت الهی دارد، نه در اتکا به تدابیر صرفاً مادی امنیتی.
همبستگی عملی با مظلومان با میلیونها نیت خالص
بمبارانهای اخیر غزه و لبنان، جنایتی آشکار در برابر وجدان بشری است. پیادهروی اربعین، این آیین عبادی را به یک مانیفست عملی و بینالمللی همبستگی با مظلومان جهان تبدیل کرده است. زائرانی که از اقصینقاط جهان خود را به کربلا میرسانند، با هر قدم، فریاد «لَبَّیْکَ یَا حُسَیْن(ع)» را به «لَبَّیْکَ یَا أَیُّهَا الْمُسْتَضْعَفُون» پیوند میزنند. در ادبیات عاشورا، این همبستگی یادآور خطاب امام حسین(ع) به حر بن یزید ریاحی است که فرمود: «إنَّکَ وَ إنْ لَمْ تَکُنْ مَعَنا فی الْقتال، فَکُنْ مَعَنا فی النیَّة» اگر در میدان نبرد با ما نیستی، در نیت با ما باش. اربعین، عرصهای است که میلیونها نیت خالص، در حمایت از جبهه مظلومان، بهیکباره به صحنه میآید و روحیه ایستادگی ملتهای مسلمان را مضاعف میکند.
تابآوری روانی جمعی؛ پادزهری در برابر اضطراب جنگ
طبیعی است که جنگ، اضطراب اجتماعی را بههمراه دارد؛ اما تجربه ایثار و مواسات در سفر اربعین، تابآوری روحی و معنوی جامعه را در برابر فشارهای روانی دوران جنگ، بهطور چشمگیری ارتقا میدهد. در روانشناسی اجتماعی، حمایت اجتماعی ادراکشده یکی از مؤلفههای اصلی تابآوری است. موکبهایی که بیمنت، غذا، دارو و همدلی خود را به زائران غریبه هدیه میدهند، یک شبکه عظیم حمایت عاطفی را شکل میدهند که کارکرد آن، فراتر از سفر است. این شبکه، الگویی برای جامعه مقاوم ترسیم میکند؛ جامعهای که در روزهای سخت، بهجای فروپاشی روانی، با تکیه بر همبستگی معنوی، اضطراب را به اراده، و ترس را به شجاعت تبدیل میکند.
روایت صادق حماسه؛ رسالت روحانیت و فعالان رسانهای
در وضعیتی که رسانههای رقیب، با بایکوت خبری یا برجستهسازی تهدیدات میکوشند پیام معنوی پیادهروی اربعین را به حاشیه برانند، روحانیت و فعالان رسانهای رسالتی سنگین بر دوش دارند. رهبر شهید انقلاب اسلامی با تأکید بر این وظیفه، فرمودهاند باید یاد حقیقت و خاطره شهادت را در مقابل توفان تبلیغات دشمن زنده نگه داشت. این روایت صادق، نیازمند زبانی است که هم از اسناد میدانی (تصاویر موکبها، مصاحبه با زائران از ملیتهای مختلف و ثبت آماری حضور) و هم از بیان هنرمندانه برای انتقال عواطف بهره ببرد. یک روایتگر ماهر میتواند با انعکاس لبخند زائر خسته، اشک مادر عزادار و وحدت عجیب ملیتها در کنار هم، پیام ایستادگی را چنان به جهان مخابره کند که هیچ مهندسی رسانهای توان تحریف آن را نداشته باشد.
در نتیجه، پیادهروی اربعین یک وقفه سالانه برای عزاداری نیست؛ بلکه نظریه میدانی قیام در بوته آزمون تاریخ است که دو بال اقتدار رزمایشی و معنویت توکلی را همزمان به پرواز درآورده است. امام شهید انقلاب اسلامی، اساس اهمیت اربعین را در آن میدانند که با تدبیر الهی خاندان پیامبر(ص)، یاد نهضت حسینی برای همیشه جاودانه شد. این همایش عظیم، حلقه واسط میان عاشورای تاریخی و وعده ظهور منجی موعود(عج) به شمار میرود و ثابت میکند جبهه حق، همواره در پویاترین وضعیت خود، مشغول تمرین برای فتح نهایی تمدن نوین اسلامی است. در این مسیر، امنیت معنوی زائران، همبستگی عملی با مظلومان، تابآوری روانی جمعی و روایت صادق رسانهای، ستونهای استوار این بنای رفیع را شکل میدهند؛ بنایی که دشمن هرگز نتوانسته و نخواهد توانست حتی یک خشت از آن را بلرزاند.
نظر شما